Nợ công là gì? Bản chất và các loại nợ công theo quy định
- 9 thg 12, 2022
- 5 phút đọc
Đã cập nhật: 10 thg 12, 2025
Khi theo dõi các bản tin tài chính, bạn chắc hẳn từng đặt câu hỏi nợ công là gì và vì sao nó luôn được nhắc đến trong bức tranh kinh tế quốc gia. Thực tế, nợ công là khoản vay mà chính phủ sử dụng để bù đắp ngân sách và duy trì các hoạt động công. Bài viết sẽ giúp bạn hiểu rõ khái niệm, phạm vi và ý nghĩa của nợ công trong bối cảnh hiện nay.
MỤC LỤC
Nợ công là gì?
Nợ công là số tiền Nhà nước vay khi ngân sách không đủ để chi cho các hoạt động của mình. Các khoản vay này có thể đến từ trong nước hoặc nước ngoài và bao gồm nợ Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh và nợ của chính quyền địa phương. Mức nợ công thường được so sánh với GDP để đánh giá khả năng trả nợ. Nếu quản lý tốt, nợ công giúp phát triển kinh tế; nếu quản lý kém, nó có thể gây áp lực tài chính cho quốc gia.
Phân loại nợ công
Theo khoản 1, 2, 3 Điều 3 Luật Quản lý nợ công 2017, nợ công gồm ba nhóm chính:
Nợ chính phủ
Là các khoản vay phát sinh trong nước hoặc nước ngoài do Nhà nước hoặc Chính phủ trực tiếp ký kết hoặc phát hành. Nhóm này bao gồm:
Nợ từ trái phiếu Chính phủ và các khoản vay theo thỏa thuận trong nước, quốc tế.
Nợ ngân sách trung ương vay từ quỹ dự trữ tài chính, ngân quỹ nhà nước, hoặc các quỹ tài chính ngoài ngân sách.
Nợ chính quyền địa phương
Là khoản nợ do UBND cấp tỉnh vay, bao gồm:
Trái phiếu chính quyền địa phương.
Vay lại vốn ODA hoặc vốn vay ưu đãi nước ngoài.
Vay từ quỹ dự trữ tài chính cấp tỉnh, ngân quỹ nhà nước và các khoản vay khác theo luật ngân sách.
Nợ được chính phủ bảo lãnh
Là khoản vay của doanh nghiệp hoặc ngân hàng chính sách được Chính phủ đứng ra bảo lãnh, cam kết thanh toán nếu bên vay không thực hiện nghĩa vụ.
>>> Xem thêm tại đây: Dịch vụ tư vấn thành lập công ty uy tín nhất
Nguyên tắc quản lý nợ công
Nguyên tắc quản lý nợ công được quy định tại Điều 5 Luật Quản lý nợ công 2017 và được thực hiện theo các yêu cầu chính sau:
Nhà nước quản lý thống nhất nợ công, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan và tổ chức liên quan.
Kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu an toàn nợ để bảo đảm tài chính quốc gia ổn định và bền vững.
Việc vay, ký kết và sử dụng vốn vay phải đúng mục đích, hiệu quả; vốn vay bù đắp bội chi chỉ được dùng cho đầu tư phát triển, không dùng cho chi thường xuyên.
Bên vay và các đơn vị được Chính phủ bảo lãnh phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ, không chuyển nợ vay thành vốn cấp phát ngân sách.
Mọi thông tin về nợ công phải được tính đúng, tính đủ, công khai và minh bạch, gắn với trách nhiệm giải trình của các đơn vị quản lý.
Những rủi ro tiềm ẩn của nợ công
Rủi ro của nợ công thường phát sinh khi việc vay và sử dụng vốn vay không được kiểm soát hiệu quả. Một số rủi ro phổ biến gồm:
Rủi ro tỷ giá: Khi vay bằng ngoại tệ, đồng nội tệ mất giá sẽ làm nghĩa vụ trả nợ tăng mạnh.
Rủi ro lãi suất: Với khoản vay lãi suất thả nổi, biến động thị trường có thể khiến chi phí vay nợ tăng cao.
Rủi ro thanh khoản: Ngân sách thiếu nguồn thanh toán đúng hạn dẫn đến khó xử lý các khoản nợ đến kỳ.
Rủi ro đảo nợ: Thị trường tài chính biến động khiến Chính phủ phải vay mới với chi phí cao hoặc không thể đảo nợ.
Rủi ro tín dụng: Các đơn vị vay lại hoặc được Chính phủ bảo lãnh không đủ khả năng trả nợ.
Các rủi ro khác: Bao gồm những yếu tố kinh tế – tài chính bất ổn có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ nợ của quốc gia.
Những hành vi bị nghiêm cấm trong quá trình huy động nợ công
Theo quy định của Luật Quản lý công nợ năm 2017, dưới đây là những hành vi cần phải nghiêm cấm trong việc quản lý nợ công:
Vay, cho vay, bảo lãnh không đúng thẩm quyền hoặc chưa được các cấp có thẩm quyền cho phép thì không được vượt hạn mức để huy động vốn.
Sử dụng vốn vay sai mục đích, không đúng đối tượng, vượt ngưỡng định mức, không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ đúng thời hạn.
Có hành vi vụ lợi, tham nhũng, chiếm đoạt trong quá trình quản lý và sử dụng nợ công.
Làm trái quy định của nhà nước về việc quản lý công nợ, thiếu trách nhiệm gây thất thoát, lãng phí các khoản vay.
Không cung cấp đầy đủ, kịp thời chính xác các thông tin về nợ công theo quy định của pháp luật.
Cản trở các hoạt động giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm soát và xử lý các quy phạm của pháp luật về việc quản lý nợ công.
>>> Xem thêm: Vốn điều lệ là gì?
Xử phạt những hành vi vi phạm pháp luật về việc quản lý nợ công
Khi các đối tượng có những hành vi vi phạm quy định của pháp luật về việc quản lý nợ công sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật cụ thể như sau:
Đối với, người đứng đầu cơ quan, tổ chức cần phải giải trình và chịu trách nhiệm khi để hành vi phạm pháp xảy ra. Tùy thuộc vào các tính chất, mức độ vi phạm, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Các cơ quan tổ chức nếu có hành vi vi phạm pháp luật về việc quản lý nợ công còn tùy thuộc theo mức độ vi phạm mà xử lý kỷ luật, phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu có gây thiệt hại cần phải bồi thường theo đúng quy định của pháp luật.
Hiểu rõ nợ công là gì giúp chúng ta biết Nhà nước vay tiền để phát triển kinh tế khi ngân sách chưa đủ. Nợ công có vai trò quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu sử dụng sai mục đích hoặc thiếu kiểm soát. Vì vậy, việc quản lý chặt chẽ và vay – trả nợ đúng nguyên tắc là yếu tố quyết định để giữ tài chính quốc gia ổn định và bền vững.
