Doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân?
- Vệ Tinh Site
- 2 giờ trước
- 8 phút đọc
Trong quá trình thành lập và hoạt động kinh doanh, một trong những vấn đề pháp lý quan trọng mà cá nhân, tổ chức cần quan tâm là tư cách pháp nhân của doanh nghiệp. Vậy doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân, loại hình nào có, và hệ quả pháp lý ra sao? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin cụ thể theo quy định của pháp luật.
MỤC LỤC
Tư cách pháp nhân là gì?
Theo khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, một tổ chức được coi là có tư cách pháp nhân khi đáp ứng đầy đủ 04 điều kiện sau:
Được thành lập theo quy định của pháp luật: Tổ chức phải được thành lập hợp pháp theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Căn cứ khoản 1 Điều 82 Bộ luật Dân sự 2015, pháp nhân có thể được thành lập theo sáng kiến của cá nhân, pháp nhân hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ theo quy định: Pháp nhân phải có cơ quan điều hành và cơ cấu tổ chức rõ ràng. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các bộ phận này được quy định trong điều lệ hoặc quyết định thành lập của pháp nhân.
Có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình: Pháp nhân phải có tài sản tách biệt với tài sản của cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh bằng chính tài sản đó.
Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập: Pháp nhân có quyền tự mình xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự, kinh tế, thương mại; có thể đứng tên ký kết hợp đồng, khởi kiện hoặc bị kiện trước pháp luật mà không phụ thuộc vào cá nhân sáng lập.
Loại doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân?
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, hiện nay pháp luật Việt Nam quy định 05 loại hình doanh nghiệp, bao gồm:
Dựa trên các điều kiện về tư cách pháp nhân quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, có thể phân loại các doanh nghiệp như sau:
Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân
Đối với công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần, các loại hình doanh nghiệp này đều:
Được thành lập hợp pháp theo quy định của pháp luật.
Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ.
Có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Do đó, các doanh nghiệp này đương nhiên có tư cách pháp nhân theo quy định của pháp luật.
Đối với công ty hợp danh
Theo khoản 1 Điều 177 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty hợp danh phải có ít nhất 02 thành viên hợp danh là chủ sở hữu chung của công ty, cùng nhau kinh doanh dưới một tên chung. Ngoài ra, công ty hợp danh có thể có thêm thành viên góp vốn, trong đó:
Thành viên hợp danh phải là cá nhân và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ của công ty;
Thành viên góp vốn có thể là tổ chức hoặc cá nhân, chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn đã cam kết góp.
Mặc dù thành viên hợp danh chịu trách nhiệm vô hạn và không có sự tách biệt hoàn toàn về tài sản với công ty, tuy nhiên công ty hợp danh vẫn có tài sản độc lập với các thành viên góp vốn. Vì vậy, theo quy định hiện hành, công ty hợp danh vẫn được công nhận là doanh nghiệp có tư cách pháp nhân.
Doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân
Doanh nghiệp tư nhân
Theo khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp.
Việc chủ doanh nghiệp tư nhân phải chịu trách nhiệm vô hạn dẫn đến tài sản của doanh nghiệp không tách biệt với tài sản của cá nhân. Trong trường hợp doanh nghiệp tư nhân phát sinh nghĩa vụ tài chính hoặc phá sản, chủ doanh nghiệp phải dùng tài sản riêng để thanh toán các khoản nợ.
Chính vì không đáp ứng điều kiện về tài sản độc lập, nên doanh nghiệp tư nhân là loại hình doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân.
Chi nhánh công ty, văn phòng đại diện có tư cách pháp nhân không?
Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2020:
Chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền.
Văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ đại diện theo ủy quyền và bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp, không thực hiện chức năng kinh doanh.
Do chi nhánh và văn phòng đại diện đều là đơn vị phụ thuộc, mọi hoạt động đều nhân danh doanh nghiệp mẹ và thông qua cơ chế ủy quyền, nên các đơn vị này không tham gia quan hệ pháp luật với tư cách độc lập.
Vì vậy, chi nhánh và văn phòng đại diện không có tư cách pháp nhân.
So sánh giữa doanh nghiệp có tư cách pháp nhân và không có tư cách pháp nhân
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa doanh nghiệp có tư cách pháp nhân và doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân:
Điểm giống nhau giữa hai loại doanh nghiệp
Dù có hay không có tư cách pháp nhân, hai loại doanh nghiệp này vẫn có những điểm tương đồng cơ bản, cụ thể:
Về cơ cấu tổ chức: Cả hai đều có cơ cấu quản lý, điều hành nhất định nhằm tổ chức hoạt động kinh doanh. Các cá nhân, thành viên tham gia đều hướng đến mục tiêu chung của doanh nghiệp.
Về hoạt động kinh doanh: Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân và không có tư cách pháp nhân đều được phép thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật, có quyền tạo ra lợi nhuận và phải tuân thủ các quy định về đăng ký kinh doanh, thuế và các nghĩa vụ tài chính khác.
Về quyền và nghĩa vụ pháp lý: Cả hai loại hình đều có nghĩa vụ chấp hành pháp luật, thực hiện nghĩa vụ thuế với Nhà nước và chịu trách nhiệm đối với các hoạt động kinh doanh của mình theo phạm vi luật định.
Điểm khác nhau giữa doanh nghiệp có tư cách pháp nhân và không có tư cách pháp nhân
Sự khác biệt lớn nhất giữa hai loại hình này nằm ở tính độc lập về tài sản, phạm vi trách nhiệm pháp lý và chủ thể tham gia quan hệ pháp luật. Cụ thể như sau:
Tiêu chí | Tổ chức có tư cách pháp nhân | Tổ chức không có tư cách pháp nhân |
Tài sản | Tài sản của pháp nhân và tài sản của cá nhân độc lập với nhau | Tài sản của tổ chức và tài sản của cá nhân không độc lập với nhau |
Quyền sở hữu tài sản | Pháp nhân có quyền sở hữu, sử dụng và định đoạt tài sản của mình một cách độc lập | Tài sản của tổ chức gắn liền hoặc phụ thuộc vào tài sản của cá nhân chủ sở hữu |
Chế độ trách nhiệm | Chịu trách nhiệm hữu hạn, trong phạm vi vốn góp hoặc tài sản của tổ chức | Chịu trách nhiệm vô hạn, bao gồm cả toàn bộ tài sản cá nhân |
Chủ thể tham gia quan hệ dân sự | Nhân danh pháp nhân để tham gia các giao dịch dân sự, kinh tế | Nhân danh cá nhân hoặc thông qua ủy quyền cho người đại diện |
Hình thức ủy quyền | Người đại diện thực hiện theo quy định pháp luật và điều lệ | Việc ủy quyền tham gia giao dịch dân sự phải lập thành văn bản (trừ trường hợp có thỏa thuận trước) |
Thay đổi người đại diện | Phải thông báo và đăng ký theo quy định pháp luật | Phải thông báo cho các bên tham gia quan hệ dân sự |
Câu hỏi thường gặp về tư cách pháp nhân
Dưới đây là một số câu hỏi liên quan đến doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân hiện nay:
Doanh nghiệp nhà nước có tư cách pháp nhân không?
Có. Theo khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, pháp nhân là tổ chức được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức, có tài sản độc lập và nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật. Doanh nghiệp nhà nước được thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp 2020, đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, nên có tư cách pháp nhân.
Hộ kinh doanh có tư cách pháp nhân không?
Không. Theo khoản 1 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Do không có tài sản độc lập với cá nhân làm chủ nên hộ kinh doanh không đáp ứng điều kiện tại điểm c khoản 1 Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, vì vậy không có tư cách pháp nhân.
Cá nhân có tư cách pháp nhân không?
Không. Theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, tư cách pháp nhân chỉ áp dụng đối với tổ chức, không áp dụng cho cá nhân. Cá nhân là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự theo Điều 16 Bộ luật Dân sự 2015, nhưng không phải là pháp nhân.
Tóm lại, theo quy định pháp luật hiện hành, doanh nghiệp tư nhân là loại hình doanh nghiệp không có tư cách pháp nhân, do không có sự tách bạch tài sản và chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm vô hạn. Việc hiểu rõ doanh nghiệp nào không có tư cách pháp nhân sẽ giúp cá nhân, tổ chức lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp, hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động.
